Ruïnes: rotzooi of romantisch?

Ruïnes als basis voor herwaardering in krimpgebieden

Het klinkt onwennig: leegstand als kans voor krimpregio’s. Maar leegstaande monumentale of industriële panden in krimpgebieden bieden kansen om te experimenteren met nieuwe bestemmingen. Het laten begroeien door de natuur is een aanvullende methode op sloop, renovatie en herbestemming van leegstaande panden. Het idee bestaat al een aantal jaar. Landschapsarchitect Hannah Schubert blaast het gedachtegoed nieuw leven in door de esthetische en historische waarden en de omgevingskwaliteit van een overwoekerd pand dat te benadrukken.

Leegstaande panden zijn van alle tijden. De negentiende-eeuwse architect, schrijver en kunstcriticus John Ruskin (1819-1900) omarmde de romantische esthetische waarde van het verval van een leegstaand monument. De gedachte om leegstaande monumentale panden, zoals boerderijen, te transformeren naar natuurlijke ruïnes bestaat ook in Nederland al langere tijd. Groningers Fred den Haring en Mark Sekuur pleitten voor de ecoruïne. De ecoruïne staat op een aansprekende plek in een fraaie goed onderhouden groene omgeving. Het gebouw moet veilig zijn en een aantrekkelijke uitstraling hebben. Het is toegankelijke bezienswaardigheid waar het lokale verleden verteld wordt en bezoekers kunnen recreëren.

john-ruskin
De ruïnes van John Ruskin in Lucca (1845)

Landschapsarchitect Hannah Schubert blaast het gedachtegoed nieuw leven in met haar onderzoek Tweede Natuur. “Het gaat hierbij bewust niet om rendement, maar om schoonheid, om natuurwaarden en ecologische waarden”, aldus Schubert. Leegstaande industriële of monumentale panden lenen zich hier uitstekend voor.

Schubert gebruikt Kasteel Groeneveld als voorbeeld om bezoekers en omwonenden te laten zien hoe spectaculair de buitenplaats eruit zou zien wanneer de natuur zijn gang kan gaan. Het overwoekerde pand vertelt het verhaal over het verleden. Deze ‘groene monumenten’, zoals Schubert ze noemt, geven leegstaande panden een nieuwe waarde.

Krimpregio’s hebben te maken met leegstand van monumentale panden en dat biedt kansen. Ruïnering van een monumentaal pand is een alternatief op herbestemming wanneer daar geen geïnteresseerden of onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Het pand tot een ruïne bestemmen kan het redden van de sloop. Bovendien is de optie ruïneren een tijdelijke oplossing totdat een nieuwe eigenaar zich meldt. Uiteraard is het belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan over het verhaal van de regio en de manier waarop ruïnes daar iets aan toevoegen. Ook het onderhoud en de verantwoordelijkheid van het pand moet worden bepaald.

De ruïnes leveren unieke groene plekken op waar zowel omwonenden als recreanten van genieten. Leegstaande monumentale en industriële panden in de krimpgebieden bieden de ruimte en de kans om dit soort experimentele projecten aan te gaan en gebouwen te redden van de sloop. Wie pakt de handschoen op?